درخواست اسرائیل برای از بین بردن تهدید ایران قبل از عملی شدن معاهده صلح اسرائیل و فلسطین می تواند مانعی در برابر تلاش رئیس جمهور بوش در جهت برقراری صلح باشد.
اگرچه جرج بوش رفتنی است، اما می تواند از سفر این هفته خود به خاورمیانه برای دستیابی به موفقیتی بهتر در خصوص تهدید اصلی منطقه یعنی ایران استفاده کند. او در موضع گیری سخت خود در قبال ایران برخلاف موضوع عراق، از حمایت کنگرۀ آمریکا برخوردار است. این دوحزبی گری احتمالا ً به او فرصت خواهد داد روند جدیدی را دنبال کند.
هدف این سفر نه روزه به شش کشور خاورمیانه، بررسی مسائل متعدد مانند تأکید اخیر بوش بر معاهده صلح اسرائیل و فلسطین است. بوش پیش بینی کرده است که تا پایان سال جاری این توافق محقق گردد. اما مداخله خطرناک ایران در منطقه حتی مانعی در برابر این هدف بشمار می رود. اسرائیل اعلام کرده است که قبل از اینکه اجازه دهد کشور فلسطین ایجاد شود، خواهان آن است که تهدید ایران از میان برداشته شود.
البته نگرانی اسرائیل دربارۀ امنیت این کشور قابل درک است. احتمال حمله به غیرنظامیان این کشور از سوی گروههای شبه نظامی تحت حمایت ایران، حماس در نوار غزه و حزب الله در لبنان، وجود دارد. به علاوه، به ادعای سازمان اطلاعات آمریکا، ایران هنوز می تواند یک تهدید موشکی و هسته ای قلمداد شود، حتی اگر به ظاهر ساخت بمب اتم را به حال تعلیق درآورده باشد.
اما آمریکا باید مشخصا ً تصمیم گیری کند که آیا واقعا ً می توان نفوذ ایران را از بین برد یا اینکه صرفا ً می توان آن را محدود کرد. با اینهمه، ایران از نظر جمعیت، ثروت های نفتی و احتمال مداخله، غول منطقه بشمار می رود. با در نظر گرفتن این نکته که موضوع ایران مسأله اصلی این سفر است، مذاکرات بوش با متحدان عربی آمریکا مانند عربستان سعودی قطعی خواهد بود. سفر او به قلمروی نفت یعنی عربستان، گامی مهم برای طرح صلح خاورمیانه بشمار می رود.
به رغم نگرانی های اعراب سنی منطقه از انقلابیون شیعه و عجم ایران، رهبران سنی عربستان سعودی برخلاف بوش مستقیما ً با محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران مذاکره می کنند. برای آمریکا شگفت آور است که احمدی نژاد ماه گذشته در اجلاس شورای همکاری خلیج فارس که زمانی برعلیه ایران تشکیل شد، شرکت کرد. او سپس توسط پادشاه عربستان برای شرکت در مراسم حج به این کشور دعوت شد.
با این وجود، چنین استقبالی از ایران صرفا ً می تواند تاکتیک قدیمی و رایج عربستان در نزدیک شدن به دشمن تلقی شود. این استراتژی با موضع گیری آمریکا در خصوص محدود نگه داشتن ایران و خواست اسرائیل برای از میان برداشتن تهدید ایران، متفاوت است.
اگر قصد و نیت بوش صرفا ً تقویت اتحاد کشورهای عربی بر علیه ایران است، باید دقت و هوشمندی دیپلماتیک آنها را اتخاذ کند. بوش باید مد نظر داشته باشد که نگرانی های کشورهای عربی نسبت به ایران یکسان نیست و تاکتیک های آنها در قبال ایران با یکدیگر متفاوت است. برخی از این کشورها خواهان تجهیزات نظامی آمریکا برای دفاع در مقابل ایران هستند. گروهی دیگر خواستار روی کار آمدن یک دولت قوی سنی در عراق برای جلوگیری از نفوذ ایران در این کشور هستند.
شاید وقت آن رسیده است که آمریکا بجای هدایت و رهبری خاورمیانه، به ویژه پس از شکست بوش در عراق، پیرو سیاست های منطقه باشد. معاهدۀ صلح اسرائیل و فلسطین برای موفقیت برنامه بلندمدت بوش در خصوص آزادی بیشتر و برقراری دموکراسی در خاورمیانه ضروری است. ضرری ندارد که او در سخنرانی این سفر خود به امارات متحده عربی، مجددا ً از این هدف صحبت کند.
اما همانگونه که او اکنون متوجه شده است، منطقه باید ابتدا با ایران و سایر اسلام گرایان افراطی عراق و همچنین تمایلات فلسطینیان برای ایجاد یک کشور مستقل کنار بیاید. پیشرفت قطعی در این موارد، بهترین میراث برای رئیس جمهور آینده آمریکا خواهد بود.
منبع: کریستین ساینس مانیتور، 8 ژانویه